ورود ثبت

ورود به حساب کاربری خود

نام کاربری
رمز عبور *
مرا بخاطر بسپار

ایجاد حساب کاربری

تکمیل فیلد های ستاره دار (*) الزامی است.
نام
نام کاربری
رمز عبور *
تایید رمز عبور *
پست الکترونیک *
تایید پست الکترونیک *
تصویر امنیتی *
Reload Captcha

اخبار ستادی پژوهشگاه صنعت نفت

 

دکتر توفیقی در گفت وگو با «مشعل» به تشریح کارنامه خود پرداخت

بهار پژوهشگاه صنعت نفت با 200 پروژه

مشعل: جعفر توفیقی، مدرس دانشگاه و سیاستمدار ایرانی، نزدیک به چهار سال است که سکان پژوهشگاه صنعت نفت را به عهده دارد. تجربه ای که او آن را از نظر جنس، ماهیت و مأموریت برای خود بیگانه نمی داند و در دوره مدیریت او با تجدیدنظر در مدل کسب و کار، مدلی متفاوت برای پژوهشگاه طراحی شد که پژوهشگاه صنعت نفت را در یک شبکه همکاری با سایر دانشگاه ها، مراکز پژوهشی، بویژه شرکت های بخش خصوصی قرار داد و توفیقی به واسطه این تجربه اعلام می کند که در شرایط کنونی، پژوهشگاه صنعت نفت از نظر تعداد پروژه های صنعتی در یکی از بهترین شرایط خود قرار دارد.

بد نیست بدانید در کارنامه فعلی پژوهشگاه صنعت نفت 200 پروژه کلان جاری، سه میلیارد دلار طرح صنعتی بر پایه فناوری های پژوهشگاه و هزار میلیارد تومان قرارداد صنعتی به چشم می خورد و 200 میلیون دلار در سال برای صنعت درآمد ایجاد و از خروج ارز به میزان 270 میلیون دلار جلوگیری کرده است. با او درباره عملکرد پژوهشگاه، پروژه های خرد و کلان تا تحولات احتمالی پژوهشگاه در دولت جدید به گفت و گو پرداختم. او در پاسخ به سؤالی درباره تداوم همکاری خود در پژوهشگاه می گوید: پژوهشگاه صنعت نفت، با توجه به خلق و خوی خودم، یکی از ایده آل ترین بخش ها بوده است. بنابراین اگر شرایطی برای ادامه فعالیت و همکاری باشد، آن را رد نمی کنم. متن کامل این گفت و گو در ادامه می آید:

 - شما به عنوان چهره دانشگاهی شناخته شده هستید. با این حال پژوهشگاه صنعت نفت با وجود مرتبط بودن با مسائل علمی و دانشگاهی، فضایی متفاوت تر از حوزه وزارت و دانشگاه بود. تجربه حضور چند ساله تان در این سمت را چطور می بینید؟

نمی توانم بگویم فعالیت و حضور در ریاست پژوهشگاه صنعت نفت تجربه متفاوتی بود. به این دلیل که وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از سال 1379 که در قانون برنامه سوم از وزارت فرهنگ و آموزش عالی به وزارت علوم تحقیقات و فناوری تبدیل شد، درگیر مباحثی از نوع تغییر مأموریت و جدی تر گرفتن مسائل پژوهشی، بخصوص موضوعات فناوری شد. بنابراین به نظر من پژوهشگاه صنعت نفت از نظر ماموریت، با ماموریت های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بیگانه نبود و برای من هم موضوع جدیدی تلقی نمی شد، بخصوص اینکه بنده قبل از اینکه مسؤولیت پژوهشگاه صنعت نفت را عهده دار شوم، از وقتی پژوهشگاه صنعت نفت در شهرری مستقر بود، به آنجا رفت و آمد داشتم و با بسیاری از همکاران آن در ارتباط بودم.

  • به واسطه پژوهش دانشجویی؟

به دلیل برخی پژوهش های مشترکی که دانشجویان ارشد و دکترای بنده با پژوهشگاه انجام می دادند و راهنمای مشترک داشتیم، یا برعکس، بنابراین این ارتباط وجود داشت. از نظر جنس، ماهیت و ماموریت، پژوهشگاه صنعت نفت برای من بیگانه نبود. حتی بعد از انتقال به اینجا 15 دانشجوی من در مقاطع ارشد و دکترا کارشان را در پژوهشگاه انجام دادند.

  • پس در این سال ها چندان دلتنگ وزارت علوم و دانشگاه نشدید؟

خیر؛ اما یک نکته ای که بود ما در وزارت علوم و تحقیقات در برنامه سوم و چهارم توسعه، سیاست هایی را برای توسعه فناوری تدوین کرده بودیم که بنده در دوره مسؤولیتم در پژوهشگاه، به شکل عملی با آنها مواجه شدم. تجربیاتی که اطلاعات تئوریک آن را داشتم؛ اما در دانشگاه امکان پیاده شدن آنها فراهم نبود که با حضور در پژوهشگاه صنعت نفت، سیاست هایی که در وزارت علوم و تحقیقات به آن فکر می شد، در پژوهشگاه عملا درگیر اجرای آنها شدم.

  • مثل؟

توسعه تکنولوژی، تجاری سازی تکنولوژی، ارتباط با شرکت های بخش خصوصی و.... در واقع زندگی مدیریتی من در اینجا (پژوهشگاه صنعت نفت) یک حلقه تکمیل کننده تجربه ای بود که در وزارتخانه داشتم.

  • در این سال ها خیلی این جمله را شنیدیم که در دولت آقای روحانی، بوِیژه دولت دوازدهم، ارتباط صنعت و دانشگاه، بخصوص صنعت نفت شکل گرفت. آیا می توان این را باور داشت؟

من این را تایید می کنم و انصافا اقدام های بسیار خوبی انجام شده است. حداقل از باب تجربه ای که اکنون در پژوهشگاه صنعت نفت دارم، به شکل عینی این را مشاهده می کنم.

  • مصادیقی از آن را ذکر می کنید.

اکنون ده ها پژوهش صنعتی مبتنی بر کارفرماهای صنعتی و تکنولوژی هایی که صنعت به پژوهشگاه صنعت نفت سفارش داده، از سوی پژوهشگران ما در حال انجام است و می توانم بگویم پژوهشگاه صنعت نفت، درصد زیادی از خلأ شرکت های خارجی را پر کرده است. افزون بر پژوهشگاه، وزارت نفت گام های خوبی در واگذاری برخی پروژه های کلان ملی همچون پروژه های میدان محور، ازدیاد برداشت و... به دانشگاه ها و مراکز علمی برداشته است. در همین زمینه پژوهشگاه صنعت نفت نیز مشغول انجام کارهای سه میدان است که کاملا ماهیت صنعتی دارند. از سویی همکاری با شرکت های دانش بنیان، بحث 10 قلم کالاهای اساسی و واگذاری آن به شرکت های داخلی همگی روندهای مثبتی است که با تداوم آن، ارتباط دانشگاه ها و مراکز پژوهشی با صنعت نفت را مستحکم تر خواهد کرد.

  • نزدیک به چهار سال از حضورتان در پژوهشگاه صنعت نفت می گذرد. اگر بخواهیم به اقدام ها و اتفاقات ویژه دوره مدیریت شما بپردازیم، چه مواردی را قابل ذکر می دانید؟

این سؤال را می شود به چند بخش تقسیم کرد. بنده بعد از حضور در پژوهشگاه صنعت نفت، به عنوان مسؤول پژوهشگاه باید در چند حوزه فعالیت های خود را متمرکز می کردم. شاید اولویت اول من این بود که به درون پژوهشگاه صنعت نفت بپردازم و از نظر ماموریت و چشم انداز و جانمایی آن در نظام علم و فناوری کشور، توجیه و همفکری همکاران، ایجاد چشم اندازها و آرمان های مشترک را در دستور کار قرار دهم. یعنی ابتدا با توجه به ظرفیت درونی پژوهشگاه با حضور صدها پژوهشگر که عمدتا در تراز بالای علمی و توانمندی هستند، باید درون پژوهشگاه توانمندی هایی ایجاد می کردیم. این به آن معنا نیست که این ظرفیت وجود نداشت؛ بلکه باید همفکری در این مسیر ایجاد می شد که بنده آن را در قالب برنامه راهبردی آغاز کردم و با تجدیدنظر آن زوایای جدیدی به آن افزوده شد. در واقع پژوهشگاه را به یک جمع منسجم و یکپارچه تبدیل کنیم که آماده برداشتن گام های بعدی باشد.

در ادامه مسیر لازم بود در مدل کسب و کار پژوهشگاه تجدیدنظر کنیم. پژوهشگاه صنعت نفت با وجود وابسته بودن به وزارت نفت و شرکت ملی نفت، یک مرکز تحقیق و توسعه انحصاری نیست. یعنی به این معنا که صنعت نفت موظف باشد تمام کارها را به اینجا سفارش دهد. بنابراین مساله ای که با آن مواجه بودیم، این بود که پژوهشگاه صنعت نفت باید در یک محیط رقابتی کار کند و برای گرفتن پروژه باید با دانشگاه ها و شرکت های دانش بنیان و ظرفیت های پژوهشی موجود در کشور رقابت کند. این به آن معناست که مدل کسب و کار دولتی پژوهشگاه صنعت نفت دیگر به کار آن نمی آمد. با وجود دولتی بودن پژوهشگاه، کسی تضمین نمی کرد که صنعت نفت اگر پروژه ای داشت، ابتدا باید به پژوهشگاه صنعت نفت بدهد. شخص وزیر نفت هم بارها این را به صراحت اعلام کرده بود که اینگونه نیست که هر کاری داریم، به پژوهشگاه صنعت نفت بدهیم و باید رقابت وجود داشته باشد. یعنی اگر یک صنعتی پروژه ای دارد، ما هم مثل سایر دانشگاه ها در کنار آن شرکت می کردیم. بنابراین در مدل کسب و کارمان تجدیدنظر کرده و از تفکر دولتی بیرون آمده و حداقل خودمان را با وجود آنکه بدنه دولتی و وابسته به بروکراسی های دولتی است، با تفکرات بخش خصوصی مدیریت و اداره کردیم. در این راه برای رقابت ارتقای کیفیت، کاهش قیمت خدمات و افزایش سرعت کار به عنوان سه مولفه مهم رقابت پذیری در بازار آزاد را مدنظر قرار دادیم تا وارد بازار آزاد پژوهش شده و پروژه بگیریم.

  • این تجربه چطور بود؟

با تجدیدنظر در مدل کسب و کار، با مطالعات بین المللی و جهانی و استفاده از مدل های کسب و کار شرکت های مشابه پژوهشگاه در سایر کشورها، مدلی بسیار متعالی برای پژوهشگاه طراحی کردیم که پژوهشگاه صنعت نفت را در یک شبکه همکاری با سایر دانشگاه ها، مراکز پژوهشی، بویژه شرکت های بخش خصوصی قرار دهد. یعنی ما دیگر خودمان را محدود نکردیم که از بخش دولتی پروژه بگیریم و سراغ شرکت های خصوصی و بزرگ نفتی و حفاری رفتیم که در میادین در حال مطالعه بوده و بحث اکتشاف، تولید و.. را در دست بررسی دارند و اکنون بخشی از کسب و کار ما با شرکت های بخش خصوصی در ایران است که خوشبختانه وزارت نفت هم پس از مدل قراردادی «آی پی سی»، شرکت های اکتشاف و تولید داخلی را فعال و بسیاری از میدان ها را به آنها واگذار کرد و این باعث شد که کسب و کار بخش خصوصی در صنعت نفت افزایش یابد و در نتیجه به نظر من متعاقب آن کسب و کار پژوهشگاه توسعه پیدا کند. بنابراین در شرایط کنونی باید اعلام کنم که پژوهشگاه صنعت نفت از نظر تعداد پروژه های صنعتی، در یکی از بهترین شرایط خود قرار دارد.

  - در حال حاضر چه تعداد پروژه فعال است؟

حدود 200 پروژه صنعتی در پژوهشگاه صنعت نفت در سه پردیس پژوهشگاه و تمام زنجیره صنعت نفت حال انجام است.

  • ارزش آنها چه میزان است؟

این پروژه ها با ارزش بیش از هزارمیلیارد تومان در حال انجام است و مهم تر اینکه آقای زنگنه همیشه بدرستی به اثربخشی پروژه در صنعت تاکید داشتند و این رویکرد درستی بود و ما هم سعی کردیم با این نگاه تطبیق داشته باشیم. چون پژوهشگاه یک نهاد ماموریت گرا وابسته به یک دستگاه صنعتی است و در معرض سوال درستی است. علاوه بر ارزش پروژه ها، پروژه های صنعتی است که این پروژه های ما، آنها را حمایت می کند.  به عنوان مثال، اکنون پروژه ای 60 میلیارد تومانی با پالایشگاه بندرعباس برای دانش فنی کک اسفنجی داریم که یک پروژه یک و نیم میلیارد دلاری را به حرکت وامی دارد. یعنی پالایشگاه بندرعباس قرار است یک پروژه یک و نیم میلیارد دلاری را اجرا کند که با دانش فنی پژوهشگاه ترکیبات سنگین آن پالایشگاه به ترکیبات سبک تبدیل شود که ارزش افزوده زیادی دارد و در قبال آن کک اسفنجی تولید شود که صنعت آلومینیوم ما محتاج آن است.

  • چه موارد شاخصی از 200 پروژه قابل ذکر است؟

در حوزه بالادستی بومی سازی 12 قلم افزایه های پرمصرف حفاری، طرح اکتشافی هیدرات گازی دریای عمان، طرح افزایش برداشت از میدان های اهواز، رگ سفید، بی بی حکیمه، انتخاب بازدارنده مناسب برای جلوگیری از رسوب در میدان مشترک سروک آذر و ازدیاد برداشت میدان بلال با روش تزریق نانوسیال می توانم اشاره کنم. در بخش پایین دستی طرح کک سازی پالایشگاه بندرعباس برای توسعه 300 هزار تن در سال کک اسفنجی موردنیاز کشور به همراه طراحی بیش از 10 واحد تحت لیسانس در این کارخانه با سرمایه گذاری نزدیک به 1.5 میلیارددلار براساس دانش فنی پژوهشگاه صنعت نفت، طرح تولید کک سوزنی در پالایشگاه شازند اراک با هدف تولید 60 هزا رتن در سال کک سوزنی با دانش فنی پژوهشگاه صنعت نفت، راه اندازی واحد DMC میعانات گازی در فازهای 2 و 3 پارس جنوبی، راه اندازی واحدهای مرکاپتان زدایی از بوتان و میعانات گازی پالایشگاه بیدبلند 2، تامین لیسانس فرایندی و طراحی واحدهای طرح توسعه پالایشگاه کرمانشاه، تامین لیسانس و طراحی واحد بازیابی گوگرد پتروشیمی ایلام و صادرات خدمات مهندسی به عراق برای طراحی یک واحد تولید قیر به ظرفیت 600 تن در روز قابل اشاره است. علاوه بر این موارد در بخش انرژی و محیط زیست، پاکسازی میعانات گازی از آب های زیرزمینی عسلویه، پاکسازی ده ها هزار تن خاک آلوده به مواد نفتی در مناطق عملیاتی کشور مانند پالایشگاه اراک، جزیره های خارگ و لاوان رادر دست انجام داریم.

در بخش تجاری سازی می توانم به تجاری سازی کاتالیست ها و مواد شیمیایی مورد نیاز صنعت نفت و گاز از سوی بخش خصوصی از جمله کاتالیست RCD، هیدروکراکینگ، اتیلن اکسید، تولید بنزین و آروماتیک، انواع مواد شیمیایی و روغن ها اشاره کنم. باید یادآور شوم که سه میلیارد دلار طرح صنعتی بر پایه فناوری های پژوهشگاه در حال انجام است که از خروج ارز به میزان 270 میلیون دلار جلوگیری کرده و 200 میلیون دلار در سال برای صنعت ایجاد درآمد داشته است. در کنار تمامی این موارد، هزار میلیارد تومان هم قرارداد صنعتی داشته ایم. عرض من این است که پژوهشگاه صنعت نفت بیشتر می خواهد در نظام اقتصاد و دانش بنیان صنعت نفت، خود را جانمایی کند.

  • الان در چه جایگاهی از این هدف گذاری هستید؟

به نظر من در این مسیر گام های بسیار اساسی برداشته شده که مثال هایی از آن را مورد اشاره قرار دادم. باید یادآور شوم که در پروژه های میدان محور، به هر دانشگاه یک میدان واگذار شده، در حالی که به پژوهشگاه صنعت نفت سه میدان مهم نفتی کشور واگذار شده است. جالب است بدانید، پژوهشگاه صنعت نفت در پردیس بالادست خود، قوی ترین تیم های مطالعات میادین را در اختیار دارد که در این سه پروژه میدان محور اهواز و بی بی حکیمه، رگ سفید و... در حال فعالیت هستند. در ادامه پاسخ به سؤال قبلی شما یکی از اتفاقات ویژه، برندسازی است که بسیار به آن اعتقاد داشتم. پژوهشگاه اگر بخواهد در صنعت نفت اثربخش باشد، باید برندسازی کند و با کیفیت خدماتی که ارائه می دهد، بتواند رقابت کند. از دیگر فعالیت های خاص این دوره، مرکز نوآوری پژوهشگاه است که با حمایت زنگنه و دکتر ستاری در بهمن 98 افتتاح شد و در حال حاضر حضور شتابنده ها و استارت آپ ها را در آن شاهد هستیم. یعنی تزریق یک انرژی بیرونی به داخل پژوهشگاه همراه با استعدادها و ذهن های خلاق، با این نگاه که تنها به انرژی محدود داخلی خود اکتفا نکنیم.

امروز بخش مهمی از اقتصاد جهانی بر دوش شرکت های دانش بنیان است که مثال های زیادی در دانشگاه های درجه یک دنیا وجود دارد که شرکت های دانش بنیان در آنها شکل گرفته و به یک اقتصاد بزرگ در دنیا تبدیل شدند. بنابراین یکی از سیاست هایی که کشورهای در حال توسعه و پیشرفته مثل چین، مالزی، سنگاپور، کره جنوبی و... دنبال می کنند، شکل دادن به همین مراکز نوآوری است. مهم ترین ویژگی این مراکز نوآوری، آن است که یک پلتفرمی برای جذب ذهنیت های خلاق و نوآور و کارآفرینان دانشگاهی و غیردانشگاهی و فرصت دادن و پشتیبانی از آنها برای خلق ایده های جدید و تجاری کردن آن ایده هاست. مثال های زیادی در دنیا می بینیم که شرکت های نوپا توانسته اند چه اقتصادی را رقم بزنند. شرکت نوپا توانسته است یک اقتصاد چند صد میلیارد دلاری را در دنیا فقط به اعتبار آن ایده ایجاد کند. ایده ها معمولا نرم افزاری هستند و نیاز به سرمایه گذاری در این زمینه نیست. ببینید اکنون اقتصاد دنیا از طریق ایده های نو و تجاری کردن ایده ها می چرخد. کشور ما چند سالی است وارد این عرصه شده و به کرات اسم پارک ها و مراکز و شهرک های علم و فناوری و نوآوری و اکوسیستم ها و استارت آپ ها را شنیده اید. اینها ادبیات جدید توسعه اقتصادی دنیاست که با نظام علم وفناوری گره خورده است. بنابراین وقتی صحبت از یک مرکز نوآوری می شود، یعنی می خواهیم تمام بازیگران زنجیره علم تا صنعت، علم تا اقتصاد،علم تا توسعه را یکجا جمع کنیم. یعنی دانشگاهی که دانش بنیادی تولید می کند، حلقه های بعدی آن مشخص باشد. مراکز نوآوری عمدتا هم به دوش جوانان کارآفرین و بااستعداد می چرخد.

  • در واقع نگاه شما راهی میانبر برای خروج از شیوه های سنتی و زمان بر گذشته است؟

بله؛ روش های سنتی که زمانی در پژوهشگاه صنعت نفت هم اجرا می شد. پژوهشگر موضوعی را انتخاب می کرد، پس از سال ها پژوهش، نتایجی را به دست می آورد و بعد از سال ها، پیگیر بازاریابی و در جست و جوی مشتری بود که اساسا معتقدم یکی از دلایل ضعف ارتباط علم با صنعت و دانشگاه در ایران، نگاه سنتی به فعالیت های علم و صنعتی بوده است. اکنون اکوسیستم های نوآوری، مشکل را حل می کنند. یعنی کار با تقاضا آغاز می شود و پژوهشگر پیش از آغاز فعالیت سوال می کند که چه بخشی، چه نیازی دارد؟ این رویه بازار، سرمایه پژوهشگر و حمایت را تضمین می کند. طبیعی است که پژوهشگر با یک انگیزه مضاعف اقدام به پژوهش می کند؛ چون مشتری پای آن محصول ایستاده است و لحظه شماری می کند که این پژوهش به پایان برسد تا او از نتیجه آن استفاده کند.

مرکز نوآوری پژوهشگاه صنعت نفت از چند زاویه کارخود را شروع کرده است: یکی برگزاری رویدادهای تقاضا محور است که اکنون بسیار مرسوم شده است. بنابراین یکی از اقدام های مرکز نوآوری پژوهشگاه صنعت نفت، برگزاری رویدادی است که متقاضیان چالش ها و مشکلات خود را بیان کنند. در کنار آن استارت آپ های حاضر، ایده ها را دریافت کرده و در آن زمینه کار می کنند و بتدریج به کسب و کار تبدیل می شود. تمام این موارد اعم از تخصیص فضا، در اختیار گذاشتن آزمایشگاه ها و همچنین پژوهشگران برای ارائه راهنمایی های علمی و... با حمایت پژوهشگاه صنعت نفت انجام می شود. بنابراین پژوهشگاه صنعت نفت با تمامی امکانات علمی و زیرساختی خود در این مرکز نوآوری از استارت آپ ها حمایت می کند که بتوانند با فعالیت درباره ایده های طرح شده در طرف تقاضا، آن را به فناوری تبدیل کنند. طبیعی است این فرایند را یکسری شتاب دهنده تسریع می کنند که ما با تعدادی از شتاب دهنده ها قرارداد همکاری منعقد کردیم که در مرکز نوآوری ما مستقر هستند و به این فرایند سرعت می دهند که اقدام آنها مشتمل بر مشاوره های حقوقی، بازاریابی، مشورت برای تهیه بیزینس پلن و حتی سرمایه گذاری و... است.

  • مورد استقبال قرار گرفته است؟

چند مورد به قرارداد منجر شده و استارت آپ ها چند پروژه را در سوله های ما در دست انجام دارند.

  • از اقدام هایی که در دوره مدیریت شما در دستور کار قرار گرفت، طرح میزبانی است. فلسفه چنین طرحی چه بوده است؟

فلسفه ای برای طرح میزبانی وجود دارد و آقای زنگنه هم همیشه اصرار داشتند که درهای پژوهشگاه صنعت نفت باید روی جامعه علمی و دانشجویان کشور باز باشد. برای اینکه امروز در دنیا روندهایی شکل گرفته که سازمان های نوآور دیگر پشت درهای بسته نمی توانند کار کنند. به میزانی سرعت تحولات علمی و فناوری بالاست که پژوهشگاهی همچون صنعت نفت نمی تواند صبر کند که ایده ای سه سال برای توسعه طول بکشد و به یک فناوری تبدیل شود. پژوهشگر ما امروز می خواهد در یک ایده کار کند تا به خود بیاید و چهار آزمایش انجام دهد. چند مقاله در این زمینه منتشر شده است. بنابراین سازمان های نوآور دنیا و مراکز پژوهشی همچون پژوهشگاه صنعت نفت تدابیر دیگری هم اتخاذ می کنند که نام آن را نوآوری باز گذاشته اند. به آن معنا که توانمندی های خود را به اشتراک می گذارند. اگر قرار است پژوهشگر دو سال در زمینه یک ایده، پشت درهای بسته کار کند، ممکن است در یک شرکت نوآور دیگر سه ماهه به مقصد خود برسد.

بنابراین موضوع، ایجاد امکان ارتباطات در جامعه علمی و ایجاد شبکه های علمی در مقیاس فردی و سازمانی است. طرح میزبانی دانشجو این رویکرد را در درون خود دارد. فلسفه طرح میزبانی این است که ظرفیت توانمند دانشگاه های ایران که به عنوان موتورهای محرک پژوهش در حال فعالیت هستند، جذب پژوهشگاه صنعت نفت شوند. دانشجویی که قرار است زیرنظر یک استاد فرهیخته در یک دانشگاه کار کند، در پژوهشگاه صنعت نفت در زمینه موضوعات پیشنهادی ما یا موضوع خود کار می کند. صنعت نفت ایران به عنوان بزرگترین صنعت و تکیه گاه اقتصاد کشور، با تنوع چالش و موضوعات و تحولات پرسرعت، این قابلیت را دارد و پژوهشگاه به دنبال این است که چگونه از انرژی های ذخیره شده در کشور استفاده بهینه داشته باشد.

  • این طرح از چه زمانی آغاز شد و چه روندی را پشت سرگذاشت؟

طرح میزبانی پژوهشگاه صنعت نفت از دانشجویان مقاطع ارشد و دکترای دانشگاه های کشور که به پیشنهاد و حمایت وزیر نفت ارائه شد، همسو با اجرای سیاست همکاری بین مراکز دانشگاهی و صنعت نفت کشور و با هدف باز کردن درهای پژوهشگاه به روی محققان و جامعه علمی کشور در مرحله اجرا قرار گرفت. اجرای این طرح، امکان بهره گیری از ظرفیت های سخت افزاری، دانشی، کارگاهی، آزمایشگاهی پژوهشگاه صنعت نفت به منظور خدمت رسانی به بدنه علمی کشور از طریق پایان نامه های دانشجویان تحصیلات تکمیلی فراهم می شود. آقای زنگنه هم در این زمینه انگیزه زیادی داشت. یک ویژگی آقای زنگنه این است که علاوه بر وظایفی که در حوزه توسعه صنعت نفت دارند، علاقه مند هستند که به توسعه زیرساخت های علمی کشور هم کمک کنند. به عنوان مثال در فاصله سال های 76 تا 79 ایشان کمک کردند چند رشته بسیار استراتژیک مهندسی مخزن مهندسی نفت در دانشگاه های ما فعال شود. به همین دلیل در هفت دانشگاه کشور با هزینه وزارت نفت، دانشکده نفت تاسیس و دانشگاه شریف سهند امیرکبیر شیراز و... تمام آزمایشگاه های آن را تجهیز کرد. این ایده هم خروجی مشورت ما بود که با عنوان طرح ملی میزبانی از دانشجویان دکترا و ارشد بسرعت از سوی آقای زنگنه تصویب و منابع آن تامین شد. ما هم سریع زمینه های اجرایی آن را فراهم کردیم. سایتی طراحی شده که دانشجویان به شکل آنلاین می توانند موضوعات پیشنهادی پژوهشگاه صنعت نفت که برگرفته از نیازهای صنعت است را مشاهده و انتخاب یا موضوع خود را پیشنهاد کنند که تمام هزینه های آن از سوی پژوهشگاه صنعت نفت تامین می شود. قصد داریم کمک هزینه ای هم به دانشجو پرداخت کنیم تا با فراغ بال بیشتری به پژوهش بپردازد و به فکر مشکل معیشت نباشد. با توجه به اینکه این طرح اواخر سال 98 عملیاتی شد و شرایط کرونا محدودیت هایی ایجاد کرد و دانشگاه ها به حالت رکورد رفتند، تاکنون حدود 80 دانشجو در این طرح ثبت نام کردند که توزیع دانشگاه ها از امیرکبیر، صنعتی شریف، آزاد، تربیت مدرس و... است و ما هم محدودیتی از نظر دانشگاه ها قرار ندادیم. توزیع فراوانی آن هم از تهران و سایر استان های کشور است.

  • ظرفیت این طرح چه میزان است؟

برنامه ریزی ما جذب سالانه 100 دانشجو در این طرح است. در واقع با توجه به ظرفیت آزمایشگاه های ما طرح پنج ساله برای 500 دانشجو است. در ماه های اخیر به نظرم استقبال خوبی شده است.

  • این پتانسیل را دارید که پروژه های بیشتری را در اختیار بگیرید؟

ظرفیت زیادی در پژوهشگاه و صنعت نفت وجود دارد. بیش از 500 پژوهشگر با تجربه های بالا و سوابق علمی و فنی، بزرگترین سرمایه پژوهشی صنعت نفت کشور هستند و بارها اشاره کردم که در غیاب شرکت های بزرگ نفتی خارجی، پژوهشگاه صنعت نفت می تواند این خلأ را پر کند. حمایت های بیش از این می تواند عهده دار پروژه های بزرگتری شود. همانطور که اشاره کردم، یکی از پروژه های مهم که در پردیس بالادست در دست اجرا داریم، پروژه اکتشافی از منابع نامتعارف به نام هیدرات گازی است. برآورد می شود ذخیره عظیم گازی کشور در دریاها و اقیانوس ها به شکل هیدرات های گازی محبوس باشند که این پروژه ملی را مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران به پژوهشگاه صنعت نفت واگذار کرده و فعالیت های آن در دریای عمان در حال انجام است. برآوردهای قبلی ما نشان از وجود این ذخایر دارد. امروزه در دنیا، بحث اکتشاف منابع نامتعارف، بحثی بسیارجدی است، بخصوص اینکه ذخایر منابع متعارف رو به کاهش است. پژوهشگاه صنعت نفت هم جزو پیشگامان این مسأله است و با مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران قراردادهای مختلفی در این زمینه منعقد کرده است. پژوهشگاه در زمینه ال ان جی، صاحب تکنولوژی است که بحث بسیار مهمی است که در دنیا هم رایج است. پژوهشگاه صنعت نفت، کار مشترکی را با کره جنوبی در زمینه توسعه دانش فنی ال ان جی انجام داده و اکنون مدعی است که می تواند صنعت ال ان جی را در مقیاس های کوچک برپا کند که به نظر من، کشور ما هر چند دیر؛ اما الزاما باید وارد صنعت ال ان جی شود.

  • حضورتان را با توجه به دانش ال ان جی در اختیار پررنگ نکردید؟

پیگیری هایی انجام شده است. با شرکت مپنا در این زمینه توافقنامه امضا کردیم؛ اما موانع اقتصادی همچون قیمت گاز و مواردی اینچنین بر سر راه آن است که هنوز ایران در صنعت نفت نتوانسته جایگاه خود را پیدا کند؛ اما به نظر من یک الزام است. بسیاری از کشورهای دنیا اکنون در حال سرمایه گذاری در این زمینه هستند و گاز را به ال ان جی تبدیل می کنند. فکر می کنم بزودی کشور ما وارد این موضوع می شود.

در حوزه کاتالیست، اکنون پژوهشگاه یکی از پیشگامان دانش فنی کاتالیست در ایران است و بخش مهمی از کاتالیست هایی که اکنون در پالایشگاه ستاره خلیج فارس در حال مصرف است، محصول پژوهشگاه صنعت نفت است. قراردادی با پالایشگاه اراک برای 1500 تن کاتالیست که دانش فنی آن را پژوهشگاه صنعت نفت توسعه داده؛ اما بخش خصوصی آن را تولید می کند، امضا شده است. پژوهشگاه صنعت نفت تا مرحله توسعه دانش فنی می رود؛ اما برای تجاری سازی آن ازبخش خصوصی استفاده می کند. کاتالیست هایی که اکنون در بسیاری از پالایشگاه های کشور در حال مصرف است، دانش فنی آن در پژوهشگاه صنعت نفت توسعه داده شده و یکی از بخش های قوی پژوهشگاه صنعت نفت، دستیابی به انواع کاتالیست هاست.  بتازگی پروژه موفق دیگری را در زمینه تولید همزمان برق و حرارت به نتیجه رسانده ایم. یعنی گاز شهری را می گیرد با راندمان بالای 90 درصد به برق و حرارت تبدیل می کند. برای اینکه اهمیت کار را بدانید، الان وقتی یک نیروگاه، گاز شهری را می گیرد، زیر 40 درصد راندمان دارد و 60 درصد اتلاف انرژی است. این یک تکنولوژی است که در حال تجاری سازی است و تحولی در مصرف صنعت انرژی ایجاد خواهد کرد.

آخرین برآورد ما این است که با 200 پروژه، حدود 3 میلیارد دلار پروژه از دانش فنی پژوهشگاه صنعت نفت در کشور در حال اجراست. در یک جمع بندی می توانم بگویم پژوهشگاه براحتی می تواند صنعت نفت را از نیازهای تکنولوژی تامین کند، بخصوص با حضور شرکت های دانش بنیان که به خدمت گرفته شدند، می توانیم شعاع عملیاتی خود را در صنعت نفت از نظر کمیت و کیفیت گسترش دهیم.

  • به کار رقابتی اشاره کردید. رقبای سرسخت شما چه مجموعه هایی هستند؟

رقبایی داریم؛ اما به همکاری فکر می کنیم؛ چون اکنون دانشگاه های ما هم دانشگاه های قبل نیستند. آنها هم با فکر کسب درآمد به سمت صنعت آمدند. دانشگاه­ها، یک زمانی منتظر بودند اگر صنعتی سفارش داد، کار انجام دهند. اکنون خودشان بازاریابی می کنند. مدیران صنعت هم دلشان نمی خواهد فقط با پژوهشگاه صنعت نفت کار کنند و تمایل دارند وقتی به دولت و مجلس گزارش می دهند، اعلام کنند که مثلا با 20 دانشگاه در حال فعالیت هستند. در کل این روند را به فال نیک می گیرم.

  • چه اقدام هایی را علاقه مند به انجام آن بودید که در این چهار سال میسر نشد؟

آرزوی من، توسعه روند موجود است. پژوهشگاه بیش از گزارش ارائه شده بنده، ظرفیت دارد و می تواند بیش از این به نیاز صنعت نفت پاسخ دهد و البته باید تاکید کنم که بیش از وضع موجود می تواند حمایت شود. یکی از مشکلات فعلی که باید حل شود، این است که بخش مهمی از هزینه های پژوهشگاه صنعت نفت، باید از درآمدهای اختصاصی آن تامین شود که هیچ مجموعه ای پژوهشی در دنیا اینگونه نیست. علاقه مند بودم تمام برق مصرفی پژوهشگاه صنعت نفت را با پنل های خورشیدی تولید کنم که درخواست آن به پردیس انرژی ارائه و مطالعات هم انجام شده است. دوست دارم پژوهشگاه صنعت نفت یک پژوهشگاه سبز از منظر مصرف انرژی، انرژی های تجدیدپذیر و... باشد، حتی شعار آن هم در اسناد اعلام شده است. چند پنل خورشیدی اکنون موجود است که فکر می کنم 25 کیلووات تولید آن به شبکه سراسری وصل است. موضوع دیگر با توجه به مصرف آب در کشور که به یک بحران تبدیل شده، فضای سبز پژوهشگاه است. این فضا، فضایی ایده آل و سرمایه ای ارزشمند است که دوستان در تلاش هستند هدررفت آب را به صفر برسانند.

  • در بخش پروژه های کلان چطور؟

پژوهشگاه صنعت نفت، اکنون از دانش فنی طراحی تمام واحدهای پالایشگاهی برخوردار است. قرار بود یک پالایشگاه 300 هزار بشکه ای در مکران با همکاری ستاد اجرایی فرمان امام (ره) ایجاد کنیم که این ستاد پیگیر منابع آن است.

  • دولت جدید بزودی سر کار می آید. اگر بنا به یک توصیه باشد، مشورت می دهید که این روند توسعه ای تداوم داشته باشد؟

خوشبختانه در کشور ما دانشگاه ها، پژوهشگاه صنعت نفت و... چندان از تحولات سیاسی تاثیرپذیر نیستند. پژوهشگاه صنعت نفت بر محور پژوهشگران و کارکنان آن می چرخد. برای من مهم است که چه کسی در رأس پژوهشگاه صنعت نفت قرار می گیرد. تغییر و تحولات، یک روند طبیعی است. دلم می خواهد و امیدوارم یک چهره علمی و یک مدیر اجرایی به اینجا بیاید که ارزش این فعالیت ها را بداند. این مرکز در خاورمیانه بی نظیر است. باید ارزش آن را دانست و نکته مهم این است که همکاران من، همیشه اینجا نگران هستند که با رفع تحریم ها، دوباره مدیران صنعت به سمت شرکت های غربی و شرقی بازگردند؛ اما بنده فکر می کنم چون بخشی از مدیران ما مزه کارهای داخل را چشیده اند، ترجیحشان همکاری با داخل است. در سال های اخیر شرایطی ایجاد شده که مدیر ایرانی هم فهمیده که داخل هم خبرهای مناسبی است. بنابراین تغییر رویکرد رخ داده و باورها اصلاح شده است. می خواهم ازاین فرصت استفاده کنم و سخنی با مدیران نفتی داشته باشم که قدر پژوهشگاه صنعت نفت، پژوهشگران و این سرمایه ها را بدانند و پژوهشگاه صنعت نفت را برای حل مشکلات خود بیشتر حمایت کنند. پژوهشگاه خیلی بیش از وضع موجود می تواند به شما کمک کند. سخنم به دانشجویان هم این است که واقعا طرح میزبانی، یک طرح ایده آل با توجه به وضعیت مالی موجود دانشگاهاست. در شرایط کرونا پژوهشگاه صنعت نفت، به عنوان تنها پژوهشگاه در کشور تعطیل نبود؛ چون دراینجا پروژه ها صنعتی است و کارفرما سر موعد کار را می خواهد.

  - اگر از طرف دولت جدید به شما پیشنهاد همکاری درهمین پست یا سایر بخش ها شود، قبول می کنید؟

واقعیت این است که با توجه به خلق و خوی خودم، پژوهشگاه صنعت نفت، یکی از ایده آل ترین بخش ها برای من است. بنابراین اگر شرایطی برای ادامه فعالیت و همکاری باشد، آن را رد نمی کنم؛ چون اینجا سیاسی نیست و دراین چهار سال هم با آنکه ممکن است از من یک چهره سیاسی منعکس شده باشد، اما همکاران و نزدیک ترین مدیران من از هیچ جناح سیاسی نیستند. نمی دانم که کدام یک از معاونان من، اصلاح طلب یا اصولگرا هستند؛ زیرا هیچگاه برای من مهم نبوده و هیچ وقت هم سوال نکرده ام. اینجا برای کسی که به دنبال انجام کارهای علمی است، بخشی ایده آل محسوب می شود.

خبرنامه

در صورت تمایل به دریافت خبرنامه لطفا ابتدا فرم عضویت را تکمیل نمائید.


کلیه حقوق مادی و معنوی این پورتال محفوظ و متعلق به پژوهشگاه صنعت نفت می باشد.© 2019

طراحی و بهینه سازی سایت توسط واحد روابط عمومی پژوهشگاه صنعت نفت