طرح‌های اکتشافی ذخایر هیدروکربنی

 

 

 

منابع انرژی برای توسعه اجتماعی و اقتصادی جوامع نوین ضروری هستند. امروزه تقاضای فزاینده برای منابع انرژی در دنیا، بی‌ثباتی قیمت نفت و نیز مطالبه اجتماعی و محیط ‌زیستی به منظور ایجاد صنایعی با انتشار کمتر کربن به‏ناچار نیاز به گذر از سوخت‌های فسیلی به دیگر منابع انرژی و منابع متعارف به منابع غیرمتعارف نفت را ایجاد می‌کنند. صنعت نفت نیز برای تداوم بخشیدن به چرخه حیات خود باید منابع نفتی در حال حاضر غیرمتعارف را به منابعی تبدیل کند که در آینده متعارف به حساب خواهند آمد و در این زمینه با چالش‌هایی رو‌به‌روست.

150 سال از عمر 300 ساله تخمین‏زده‏شده برای صنعت نفت دنیا گذشته است. در این مدت سه مرحله اساسی برای توسعه صنعت نفت برشمرده شده‏اند: اکتشاف و بهره‏برداری از نفتگیرهای ساختمانی، اکتشاف و بهره‏برداری از نفتگیرهای سنگی ـ چینه ای و اکتشاف و بهره برداری از انباشتگی های غیرمتعارف وسیع. پیشرفت های مهم در تئوری و نوآوری های فنی موجب دو جهش بزرگ در صنعت نفت شده‏اند. نخست، گذر از حفاری تله‏های ساختمانی که کشف آنها ساده است، به کاوش انباشتگی های ظریف سنگی ـ چینه ای با اولویت آشکارسازی نفتگیرها و دوم، جست وجوی نفتگیرهای سنگی ـ چینه ای برای توسعه منابع گسترده نفت و گاز غیرمتعارف که مرزهای مخزنی در آنها به‏خوبی تعریف نشده‏اند.

به نفت و گازی که از نظر تکنیکی و اقتصادی قابل‏بازیافت باشند انباشتگی های نفتی متعارف گفته می شود، در حالی که انباشتگی های غیرمتعارف منابعی هستند که با روش ها و فناوری های مرسوم برداشت آنها اقتصادی نیست. این انباشتگی ها با حجم وسیع و خواص مخزنی ضعیف، تراوایی درجای مطلق گاز کمتر از µm3-10×1 و تخلخل کمتر از 10 درصد مشخص می شوند. هیدروکربن‏های متعارف تنها 20 درصد از منابع سوخت های فسیلی دنیا را تشکیل می دهند و 80 درصد دیگر منابع هیدروکربنی دیگرند. توسعه منابع غیرمتعارف نیازمند دستیابی به فناوری های نوین برای تبدیل منابع نفتی غیرمتعارف کنونی به منابع متعارف آینده است. از منظر زمین شناختی، نفت و گاز به‏جا‏مانده در نفتگیرهای مجزا یا گروهی که از نظر اقتصادی و تکنیکی با حفر چاه‏های عمودی قابل بازیافت هستند انباشتگی های متعارف‏اند. به نفت و گازی که به‏صورت وسیع یا فراگیر ذخیره شده‏اند و برداشت آنها با روش های مرسوم اقتصادی نیست و مستلزم به‏کارگیری فناوری های خاص و شرایط اقتصادی مساعد (همچون شکستگی افقی یا ساخت سکو) است غیرمتعارف گفته می‏شود. در سال های اخیر اکتشاف هیدروکربن در سراسر دنیا سه دریچه جدید را گشوده است. گذر از خشکی به آب‏های عمیق، از تشکیلات متوسط تا عمیق به تشکیلات بسیار عمیق با عمق بالغ بر ده هزار متر و از نفت متعارف به غیرمتعارف. به‏علاوه توسعه غیرمتعارف مستلزم سه نوآوری در فناوری است: (1) تئوری زمین شناسی درباره مخزن نانومنفذی و سیستم های انتقال برای انباشتگی های وسیع (2) جهش های فنی کلیدی برای تراوایی مصنوعی به کمک حفاری افقی و شکست چندبازه‏ای و (3) بهره‏برداری از شیوه ساخت سکوی نفتی.

در پژوهشگاه صنعت نفت در پنج سال گذشته طرح های اکتشافی مهمی در مقیاس ناحیه ای با هدف شناسایی منابع هیدروکربنی جدید متعارف شامل طرح ملی مروارید خلیج فارس و طرح های ارزیابی ژئوشیمیایی سنگ منشا مولد نفت در دشت مغان، حوضه کپه داغ و مطالعه یکپارچه افق های مخزنی دشت آبادان و غیرمتعارف شامل طرح های شناسایی هیدرات های گازی دریای عمان، شناسایی و ارزیابی منابع شیل گازی در منطقه لرستان به اجرا درآمده است. نتایج به دست آمده امکان دستیابی به ذخایر هیدروکربنی متعارف و غیرمتعارف در مناطق مذکور را بسیار محتمل می نماید و ضروری است برنامه های اکتشافی آتی و توسعه میدان به آنها معطوف شود.

                                                                                              دکتر محمدرضا کمالی

رئیس پردیس بالادستی پژوهشگاه صنعت نفت

خبرنامه

در صورت تمایل به دریافت خبرنامه لطفا ابتدا فرم عضویت را تکمیل نمائید.


rss aparat instagram linkedin

کلیه حقوق مادی و معنوی این پورتال محفوظ و متعلق به پژوهشگاه صنعت نفت می باشد.© 2019

طراحی و بهینه سازی سایت توسط واحد روابط عمومی پژوهشگاه صنعت نفت