موفقیتی دیگر برای متخصصان پژوهشگاه صنعت نفت

تولید انبوه کاتالیست ریفورمینگ

91/05/15

فعالیت‌های تحقیقاتی پژوهشگاه صنعت نفت در حوزه کاتالیست‌ها، از سال 1348 و در قالب واحد کاتالیست آغاز شد و با توسعه ساختاری در سال 1381 فعالیت‌های خود را با عنوان مرکز تحقیقات کاتالیست ادامه داد. با توجه به لزوم تحقیق در مرزهای دانش و توسعه کاتالیست‌ها و جاذب‌ها با ساختارهای نانو، ارتباط تنگاتنگ با مرکز تحقیقات نانو که در فعالیت‌های شاخصی در این زمینه داشته‌اند، احساس شد که به همین منظور، در سال 1390 با تجدید ساختار در پژوهشگاه صنعت نفت، پژوهشکده جدید کاتالیست و نانوفناوری به منظور هم‌افزایی فعالیت‌های دو مجموعه شکل گرفت. در حال حاضر فعالیت‌های این پژوهشکده در چهار گروه پژوهشی: ساخت کاتالیست در مقیاس آزمایشگاهی و نیمه‌صنعتی، شناسایی و بررسی‌های راکتوری کاتالیست، مهندسی واکنش‌های کاتالیستی و نیز گروه پژوهشی توسعه فناوری‌های نانو و کربن انجام می‌شود.

عمده اهداف و فعالیت‌هـای این پژوهشکده توسعه دانش فنی کاتالیست‌ها و جاذب‌های پرمصرف، رفع مشکلات گلوگاهی و ارائه خدمات علمی و مشاوره‌ای به شرکت‌های پالایشی، پتروشیمی، گاز و سایر صنایع مرتبط در کشور است.

از دستاوردهای مهم این پژوهشکده دستیابی به دانش فنی ساخت کاتالیست ریفورمینگ نفتا، ژئولیت 3A، کاتالیست شیفت با بخار آب در دمای پایین و کاتالیست جاذب گوگرد است. این پژوهشکده همچنین دانش‌های فنی ساخت پایه «گاما آلومینا» (پایه کاتالیست‌های ریفورمینگ و HDS)، کاتالیست «مرکاپتان‌زدایی» (DMD/DMC) از برش‌های نفتی و میعانات گازی، بازیافت فلزات پلاتین و «رنیم» از کاتالیست مستعمل، انواع ژئولیت A شکل، کاتالیست دهیدروژناسیون ایزوبوتان (تک‌مرحله‌ای)، کاتالیست ریفورمینگ با بخار آب، کاتالیست‌های HDS نفتا و گازوئیل، تولید نانولوله‌های کربنی و نانواکسیدهای فلزی را نیز تدوین کرده که آماده واگذاری برای تولید انبوه است. علاوه بر موارد یادشده پژوهشکده نرم‌افزارهای شبیه‌ساز را برای تعدادی از فرایندهای کاتالیستی نیز توسعه داده است.

گروه ساخت کاتالیست پژوهشکده با به‌کارگیری فناور‌ی‌های نوین و آخرین روش‌های پیشرفته، به اجرای طرح‌هایی پژوهشی می‌پردازد که یکی از فعالیت‌های موفق این گروه ساخت کاتالیست ریفورمینگ است. برای اطلاع از روند دستیابی به این مهم، گفت‌وگویی با خانم مهندس معصومه آقابابایی مسوول طرح انجام داده‌ایم که در ادامه از نظرتان می‌گذرد.

 ساخت کاتالیست ریفورمینگ یکی از دستاوردهای مهم پژوهشی صنعت نفت است، ایده اجرای این طرح چگونه شکل گرفت؟

ریفورمینگ کاتالیستی، فرایند کاملاً شناخته‌شده‌ای در صنعت پالایش نفت برای بهبود کیفیت اکتان بنزین، تولید آروماتیک‌ها در صنایع پتروشیمی و هیدروژن به منظور مصارف صنعتی است، این فرایند به دلیل انعطاف‌پذیری زیاد، در تولید محصولات با عدد اکتان بالا نقش کلیدی در عملیات پالایشگاهی ایفا می‌کند.

کاتالیست‌های این فرایند اکسیدهای فلزات پلاتین- رنیم و یا پلاتین- قلع روی پایه گاما آلومینا است. در این فرایند نفتا و هیدروژن در مجاورت کاتالیست واکنش انجام داده و منجر به افزایش میزان آروماتیک‌ها و ایزوپارافین‌ها و در نتیجه افزایش عدد اکتان می‌شود.

سالانه مقادیر قابل توجهی (بالغ بر 150 تن) از کاتالیست‌های ریفورمینگ در پالایشگاه‌ها و مراکز پتروشیمی ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد که با توجه به طرح توسعه پالایشگاه‌ها و مراکز پتروشیمی، میزان مصرف آن در سال‌های آتی به میزان چشمگیری افزایش خواهد یافت. خرید خارجی این کاتالیست‌ها از شرکت‌های سازنده، سالانه میلیون‌ها دلار هزینه ارزی دربردارد.

از سوی دیگر، تهیه این کاتالیست‌ها همواره با مشکلاتی روبه‌رو بود. از این رو ایده ساخت این کاتالیست‌ها از سال 1381 در پژوهشگاه نفت شکل گرفت.

 پژوهشگاه صنعت نفت در تدوین دانش فنی و پشت سر گذاشتن چالش‌ها، از روند اجرایی شدن پروژه تا ساخت کاتالیست چه مراحلی را طی کرده است؟

در سال 1381، ساخت کاتالیست دو فلزی ریفورمینگ Pt-Re/AI2O3 در قالب یک پروژه آزمایشگاهی انجام شد و با دستیابی به نتایج مثبت و با توجه به این که پژوهشگاه دانش فنی بازیافت فلزات پلاتین و رنیم از کاتالیست مستعمل ریفورمینگ را تدوین کرده بود، در سال 1383 با تقاضای مدیریت بازرگانی شرکت ملی پالایش و پخش، طرح ساخت کاتالیست ریفورمینگ با محلول بازیافتی کاتالیست مستعمل نیز مطرح و کار روی این پروژه آغاز شد.

در این طرح پژوهشگاه از فعالیت در حیطه آزمایشگاهی فراتر رفت و با انجام مطالعات و تحقیقات بیشتر و انجام آزمایش‌های پایلوتی کاتالیست‌ها و بررسی فنی اقتصادی، طرح را از مقیاس آزمایشگاهی به مقیاس پایلوت برد و در نهایت در سال 1386 بسته طراحی مفهومی ساخت کاتالیست ریفورمینگ در مقیاس 400 کیلوگرم در روز به همراه بررسی فنی- اقتصادی آن تدوین شد.

 در سال‌های گذشته پژوهشگاه تلاش‌های فراوانی برای داخلی‌سازی این کاتالیست در داخل کشور انجام داد اما به دلیل عدم سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، این تلاش‌ها ناکام ماند.

در سال 1390، با تلاش فراوان پژوهشگاه و حمایت شرکت ملی پالایش و پخش، دانش فنی ساخت کاتالیست ریفورمینگ طی قراردادی به بخش خصوصی واگذار شد و ساخت آن در محل شرکت توسعه‌دهنده با نظارت اعضای کمیته کارشناسی کاتالیست پالایش و پخش و نمایندگان پالایشگاه‌های ایران انجام گرفت که پس از بررسی فیـزیکی- شیمیـایی و آزمایش فعالیت و طـول عمر کاتالیست‌های تولیـدشده، نتایج آزمـایش‌ها در جلسه کمیته کارشناسی کاتالیست پالایش و پخش ارائه و مورد تأیید قرار گرفت و منجر به عقد قرارداد تولید انبوه این کاتالیست از سوی شرکت خصوصی برای استفاده در 2 پالایشگاه کشور شد.

 بر این اساس می‌توان گفت در مورد این کاتالیست‌ها ما به طور کامل خودکفا شده‌ایم؟

بدیهی است پس از اجرای طرح موفقیت‌آمیز کاتالیست تولیدی در دو پالایشگاه کشور، این کاتالیست می‌تواند در واحدهای ریفورمینگ تمامی پالایشگاه‌ها و مراکز پتروشیمی ایران مورد استفاه قرار گرفته و گامی مهم در جهت خودکفایی و قطع وابستگی به شرکت‌های سازنده خارجی و حمایت از تولید ملی خواهد بود.

همچنین مقایسه نتایج آزمایش‌های فیزیکی- شیمیایی و فعالیت کاتالیست‌های تولیدشده در مقایسه با کاتالیست خارجی نشان می‌دهد که این کاتالیست‌ها به خوبی می‌تواند با کاتالیست خارجی رقابت کند.

خبرنامه

در صورت تمایل به دریافت خبرنامه لطفا ابتدا فرم عضویت را تکمیل نمائید.


کلیه حقوق مادی و معنوی این پورتال محفوظ و متعلق به پژوهشگاه صنعت نفت می باشد.© 2019

طراحی و بهینه سازی سایت توسط واحد روابط عمومی پژوهشگاه صنعت نفت